Udostępnianie danych osobowych przez bank

Ogólne zasady udostępniania danych osobowych przez administratora danych innym podmiotom zostały opisane w artykule pt. Zasady udostępniania danych osobowych. Jednakże w przypadku informacji, w tym danych osobowych, objętych tajemnicą bankową szczegółowe regulacje wprowadza ustawa z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe[1]. W art. 104 Prawa bankowego wprowadzono pojęcie tajemnicy bankowej. Zgodnie z ust. 1 art. 104 tej ustawy, bank, osoby w nim zatrudnione oraz osoby, za których pośrednictwem bank wykonuje czynności bankowe, są obowiązane zachować tajemnicę bankową, która obejmuje wszystkie informacje dotyczące czynności bankowej (czyli także dane osobowe), uzyskane w czasie negocjacji, w trakcie zawierania i realizacji umowy, na podstawie której bank tę czynność wykonuje.

Prawo bankowe przewiduje szereg wyjątków od ww. obowiązku. I tak bank jest zwolniony z obowiązku zachowania tajemnicy bankowej, jeżeli:

• bez ujawnienia informacji objętej tajemnicą bankową – ze względu na istotę i charakter czynności bankowej lub obowiązujące przepisy – nie jest możliwe należyte wykonanie umowy, na podstawie której jest wykonywana ta czynność bankowa, lub należyte wykonanie czynności pozostających w związku z zawarciem i wykonaniem tej umowy;
• następuje ujawnienie informacji objętych tajemnicą bankową przedsiębiorcom lub przedsiębiorcom zagranicznym, którym bank powierzył wykonywanie, stale lub okresowo, czynności związanych z wykonywaniem działalności bankowej, w zakresie niezbędnym do należytego wykonywania tych czynności;
• następuje udzielenie informacji objętych tajemnicą bankową adwokatom lub radcom prawnym w związku ze świadczeniem przez nich pomocy prawnej na rzecz banku;
• udzielenie informacji objętych tajemnicą bankową jest niezbędne do zawarcia i wykonywania umów sprzedaży wierzytelności zaklasyfikowanych zgodnie z odrębnymi przepisami do kategorii straconych;
• udzielenie informacji objętych tajemnicą bankową jest niezbędne do zawarcia i wykonania umów, o których mowa w art. 92a ust. 1 Prawa bankowego, oraz związanych z nimi umów: o nadanie oceny inwestycyjnej (rating) sekurytyzowanym wierzytelnościom, ubezpieczenia od ryzyka niewypłacalności dłużników sekurytyzowanych wierzytelności;
• udzielenie informacji objętych tajemnicą bankową jest niezbędne do zawarcia i wykonania umów, o których mowa w art. 92a ust. 3 i art. 92d Prawa bankowego, oraz związanych z nimi umów o: nadanie oceny inwestycyjnej (rating) sekurytyzowanym wierzytelnościom, obsługę sekurytyzowanych wierzytelności, organizację i przeprowadzenie emisji papierów wartościowych, ubezpieczenie od ryzyka niewypłacalności dłużników sekurytyzowanych wierzytelności.

Banku nie obowiązuje zachowanie tajemnicy bankowej wobec osoby, której dotyczą informacje objęte tą tajemnicą, za wyjątkiem informacji dotyczących udzielania Policji informacji na zasadach określonych w art. 20 ust. 4-10 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji[2] oraz dotyczące zawiadomienia, o którym mowa w art. 20 ust. 13 tej ustawy.

Osobom trzecim informacje objęte tajemnicą bankową mogą być ujawnione, z zastrzeżeniem art. 105, 106a i 106b Prawa bankowego, wyłącznie gdy osoba, której informacje te dotyczą, na piśmie upoważni bank do przekazania określonych informacji wskazanej przez siebie osobie lub jednostce organizacyjnej.

Bank nie może udzielić Policji informacji stanowiących tajemnicę bankową na użytek postępowania w sprawach o wykroczenie. Ujawnienie ww. informacji w związku z prowadzonym przez Policję postępowaniem w sprawach o wykroczenie może nastąpić jedynie za zgodą beneficjenta tej tajemnicy, wyrażoną przy zachowaniu rygorów zawartych w treści art. 104 ust. 3 Prawa bankowego[3].

W art. 105 Prawo bankowe wprowadza ograniczenia zakresu informacji przekazywanych przez banki wskazanym w tym przepisie podmiotom. Bank ma obowiązek udzielania informacji objętych tajemnicą bankową:

• innym bankom i instytucjom kredytowym w zakresie, w jakim informacje te są niezbędne w związku z wykonywaniem czynności bankowych oraz nabywaniem i zbywaniem wierzytelności;
• na zasadzie wzajemności – innym instytucjom ustawowo upoważnionym do udzielania kredytów – o wierzytelnościach oraz o obrotach i stanach rachunków bankowych w zakresie, w jakim informacje te są niezbędne w związku z udzielaniem kredytów, pożyczek pieniężnych, gwarancji bankowych i poręczeń;
• innym bankom, instytucjom kredytowym lub instytucjom finansowym, w zakresie niezbędnym dla: wykonywania obowiązujących je przepisów dotyczących nadzoru skonsolidowanego, w tym w szczególności dla sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych, obejmujących także bank, zarządzania ryzykiem dużych zaangażowań oraz stosowania metod statystycznych;
• instytucjom, o których mowa w ust. 4, w zakresie niezbędnym dla stosowania metod statystycznych, o którym mowa w art. 128d ust. 1 i 6 Prawa bankowego;
• Narodowemu Bankowi Polskiemu, w związku z wykonywaniem kontroli oraz zbieraniem danych niezbędnych do sporządzania bilansu płatniczego oraz międzynarodowej pozycji inwestycyjnej, a także innym bankom uprawnionym do pośredniczenia w dokonywaniu przez rezydentów przekazów pieniężnych za granicę oraz rozliczeń w kraju z nierezydentami, w zakresie określonym w ustawie z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe[4].

Ponadto bank jest zobowiązany udzielić informacji objętej tajemnicą bankową na żądanie:

• Komisji Nadzoru Finansowego w zakresie nadzoru sprawowanego na podstawie Prawa bankowego i ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym[5], pracowników Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego w zakresie, o którym mowa w art. 139 ust. 1 pkt 2 Prawa bankowego, oraz osób upoważnionych uchwałą Komisji Nadzoru Finansowego w zakresie określonym w tym upoważnieniu;
• sądu lub prokuratora w związku z toczącym się postępowaniem o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe: przeciwko osobie fizycznej będącej stroną umowy zawartej z bankiem, w zakresie informacji dotyczących tej osoby fizycznej; sądu lub prokuratora w związku z wykonaniem wniosku o udzielenie pomocy prawnej, pochodzącego z państwa obcego, które na mocy ratyfikowanej umowy międzynarodowej wiążącej Rzeczpospolitą Polską ma prawo występować o udzielenie informacji objętych tajemnicą bankową;
• sądu w związku z prowadzonym postępowaniem spadkowym lub o podział majątku między małżonkami albo prowadzoną przeciwko osobie fizycznej będącej stroną umowy sprawą o alimenty lub o rentę o charakterze alimentacyjnym;
• Szefa Służby Celnej i Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej w związku z toczącą się sprawą karną lub karną skarbową przeciwko osobie fizycznej będącej stroną umowy zawartej z bankiem albo sprawą karną lub karną skarbową o przestępstwo popełnione w zakresie działalności osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, która jest posiadaczem rachunku;
• Prezesa Najwyższej Izby Kontroli w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia postępowania kontrolnego określonego w ustawie z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli[6];
• Prezesa Zarządu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w zakresie określonym ustawą z dnia 14 grudnia 1994 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym[7];
• biegłego rewidenta upoważnionego do badania sprawozdań finansowych banku na podstawie zawartej z bankiem umowy;
• służb ochrony państwa, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Policji, Żandarmerii Wojskowej, Straży Granicznej, Służby Więziennej i ich posiadających pisemne upoważnienie funkcjonariuszy lub żołnierzy w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia postępowania sprawdzającego na podstawie przepisów o ochronie informacji niejawnych;
• Policji, jeżeli jest to konieczne dla skutecznego zapobieżenia przestępstwom, ich wykrycia albo ustalenia sprawców i uzyskania dowodów;
• komornika sądowego w zakresie niezbędnym do prawidłowego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, postępowania zabezpieczającego oraz wykonywania innych czynności wynikających z jego ustawowych zadań;
• wydawców elektronicznych instrumentów płatniczych niebędących bankami w zakresie określonym ustawą z dnia 12 września 2002 r. o elektronicznych instrumentach płatniczych[8];
• Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w zakresie niezbędnym do realizacji ustawowych zadań określonych w art. 12-14 ustawy o ochronie danych osobowych;
• koordynatora w związku z wykonywaniem przez niego nadzoru uzupełniającego nad konglomeratem finansowym w rozumieniu ustawy z dnia 15 kwietnia 2005 r. o nadzorze uzupełniającym nad instytucjami kredytowymi, zakładami ubezpieczeń i firmami inwestycyjnymi wchodzącymi w skład konglomeratu finansowego[9];
• Szefa Centralnego Biura Antykorupcyjnego, w trybie i na zasadach określonych w art. 23 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym[10];
• właściwej władzy nadzorczej, z którą Komisja Nadzoru Bankowego zawarła porozumienie, o którym mowa w art. 131 ust. 2 lub w art. 141f ust. 3, w związku z wykonywaniem przez tę władzę nadzoru skonsolidowanego;
• Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w zakresie określonym ustawą z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej[11];
• prokuratora, Policji i innych organów uprawnionych do prowadzenia postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa lub czynności wyjaśniających w sprawach o wykroczenia – w zakresie określonym w art. 78 ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym[12].

Ponadto banki, na pisemne żądanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, są obowiązane do sporządzania i przekazywania informacji dotyczących numerów rachunków bankowych płatników składek oraz przekazywania danych umożliwiających identyfikację posiadaczy tych rachunków. Na pisemne żądanie organu wypłacającego świadczenie z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego albo uposażenie w stanie spoczynku, bank  jest także zobowiązany do sporządzania i przekazywania danych umożliwiających identyfikację współposiadacza (współposiadaczy) rachunku wspólnego, na który zostały przekazane świadczenia lub uposażenia za okres po śmierci świadczeniobiorcy.

Należy wskazać jeszcze jeden przypadek przewidziany w Prawie bankowym, w którym może nastąpić udostępnienie danych osobowych innemu podmiotowi. Prawo bankowe w art. 106a nakłada na bank obowiązek zawiadomienia prokuratora, Policji albo innego właściwego organu uprawniony do prowadzenia postępowania przygotowawczego, że istnieje uzasadnione podejrzenie, że działalność banku jest wykorzystywana w celu ukrycia działań przestępczych lub dla celów mających związek z przestępstwem skarbowym lub innym przestępstwem niż przestępstwo, o którym mowa w art. 299 Kodeksu karnego, lub akt terrorystyczny. Zaś prokurator, Policja albo inny właściwy organ uprawniony do prowadzenia postępowania przygotowawczego w takim przypadku może żądać uzupełnienia informacji.

Dodatkowo w art. 106b Prawo bankowe nadaje uprawnienie prokuratorowi prowadzącemu postępowanie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe żądania od banku, osób zatrudnionych w banku oraz osób, za pośrednictwem których bank wykonuje czynności bankowe, udzielenia informacji stanowiących tajemnicę bankową.  Podstawą wystąpienia przez prokuratora z żądaniem jest postanowienie wydane na jego wniosek przez właściwy miejscowo sąd okręgowy. W postanowieniu sąd określa rodzaj i zakres informacji objętych tajemnicą bankową, osobę lub jednostkę organizacyjną, których dotyczą, oraz podmiot zobowiązany do ich udostępnienia. Uprawniony przez sąd prokurator pisemnie informuje bank zobowiązany do udostępnienia informacji o treści postanowienia sądu, osobie, której mają dotyczyć informacje, rodzaju i zakresie tych informacji.

Kolejny przypadek wskazany w przepisach prawa, kiedy bank legalnie może udostępnić dane osobowe, jest przewidziany w przepisach ustawy z 3 lutego 1993 r. o restrukturyzacji finansowej przedsiębiorstw i banków oraz o zmianie niektórych ustaw[13]. Uprawniają one bank do publicznej sprzedaży wymagalnych wierzytelności bankowych po cenie rynkowej. Wymagalne wierzytelności bankowe są zbywane w drodze przetargu, na podstawie publicznego zaproszenia. O zamiarze publicznej sprzedaży wymagalnej wierzytelności oraz o zamiarze umieszczenia w dzienniku ogólnopolskim ogłoszenia o tej sprzedaży bank zawiadamia dłużnika w trybie przepisów wymienionej ustawy[14].

Na koniec należy jeszcze przypomnieć, iż przepisy innych ustaw niż wskazane powyżej mogą również regulować zakres i zasady udzielania informacji przez banki innym podmiotom, np. organom podatkowym czy organom kontroli skarbowej.